| REGISTER |
| Registernummer | 2.000.0052 |
| INLEIDING |
| |  |
| Objectaanduiding | GTA 792 (GVBA 882)
|
| Categorie/klasse | Lokale tram
|
| Soort object | Personenrijtuig
|
| Type | gar2 - grootbordesbijwagen
701 - 880
|
| Bouwjaar | 1918
|
| Producent(en) | Werkspoor
Utrecht
Nederland |
| Gebruiker(s) | Gemeentetram Amsterdam / Gemeente Vervoerbedrijf Amsterdam
|
| Periode gebruik | 1918-1969
|
| Regio gebruik | Amsterdam
|
| Opmerkingen inleiding | 1918 is het bouwjaar van de bak; het onderstel is van later datum.
|
| BESCHRIJVING |
| Functie | Reizigersvervoer; lokaal vervoer
|
| Vorm | Uiterlijke kenmerken: Tramrijtuig op twee vaste assen. De rijtuigbak heeft aan weerszijden vijf ramen en aan beide zijden gesloten grote balkons. De tram is donkerblauw met teakhouten zijpanelen. Het geheel is afgezet met gouden biezen.
|
| GESCHIEDENIS |
| Geschiedenis | Historische context
In de eerste decennia van de twintigste eeuw zette de verstedelijking als gevolg van de industriële revolutie in ons land zich in hoog tempo door. Overal werd nieuwbouw vastgeplakt aan de 19e eeuwse stad, zo ook Amsterdam. Dankzij de Woningwet van 1901 kregen overheid en woningbouwverenigingen een steeds dikkere vinger in de pap van stedenbouw en volkshuisvesting, wat de kwaliteit zeker ten goede kwam.
Voor al deze nieuwe wijken was uitbreiding van het tramwegnet nodig en in de jaren 1910 werden zo'n tien nieuwe tramlijnen geopend, niet alleen naar het centrum, maar ook tussen de nieuwe wijken onderling.
Type: de Grootbordesser
Hiervoor was opnieuw een groot aantal nieuwe trams nodig. Werkspoor leverde in die jaren 135 motorwagens, die zich met hun drie zijramen duidelijk onderscheidden van de Unions van vóór die tijd. Ze werden Grootbordessers genoemd, vanwege hun grote balkons aan de uiteinden. Door de grote balkons met dubbele deuren konden twee passagiers tegelijk in- en uitstappen; op de treden naar de balkons was daartoe met grote witte letters IN en UIT geschreven.
In 1918/19 werd een serie van 180 bijpassende bijwagens geleverd, waaronder dit personenrijtuig 792.
Modernisering
De passagiers zaten in de Grootbordessers aanvankelijk tegenover elkaar op twee lange banken in lengterichting, zoals in die tijd gebruikelijk was. Vanaf de jaren twintig zijn deze banken geleidelijk vervangen door de later gebruikelijke dwarsbanken.
De Grootbordessers werden afgeleverd in dezelfde kleuren als de Unions: donkerblauw met gelakte teakhouten panelen. Daarna kreeg ook dit type de nieuwe huisstijlkleuren van de Gemeentetram Amsterdam: een lichtere kleur blauw met grijs rond de raampartij.
Hét standaardtype
Na de Union-trams vormden de Grootbordessers de tweede grote serie stadstrams voor Amsterdam. Ze hadden een wat moderner vormgeving. De Grootbordessers waren lange tijd hét standaard-tramtype voor Amsterdam. Van 1910 tot 1960 waren ze zeer bepalend voor het Amsterdamse stadsbeeld; ze werden op bijna alle tramlijnen ingezet. |
| ILLUSTRATIES |
| Additioneel beeld 1 | Niet ingevoerd |
| Additioneel beeld 2 | Niet ingevoerd |
| HUIDIGE EIGENDOM |
| Soort eigendom | Particulier |
| WAARDESTELLING |
| Cultuurhistorische waarde |
| Status | A
|
| Motivatie | Personenrijtuig GTA 792 is een representant van een beeldbepalend type, waarvan bijna tweehonderd exemplaren, gedurende ruim vijftig jaar dienst deden in de stad Amsterdam. Personenrijtuig GTA 792 is als historisch object niet uniek. Wel heeft dit exemplaar het meest originele interieur en onderstel.
|
| Waardering door | Beoordelingscommissie Nationaal
Register Railmonumenten |
| Authenticiteit |
| Motivatie | De informatie over dit object is afkomstig uit het Nationaal Register Railmonumenten. Binnen dit register wordt (nog) niet structureel op authenticiteit beoordeeld.
|
| Waardering door | Beoordelingscommissie Nationaal
Register Railmonumenten |
