Nationaal Register Mobiel Erfgoed

BUT_9721T_-_Verheul_/_GVA_101



REGISTER
Registernummer3.501.019
INLEIDING
 
 Foto: Paul van Onzen
ObjectaanduidingBUT 9721T - Verheul / GVA 101
Categorie/klasseAutobussen
Soort objectElektrische bus (trolleybus)
TypeStadsbus

Serie

101-136

Merk

BUT

Model

BUT 9721T-EEC

Uitvoering (1)

Verheul

Bouwjaar1949
Ontwerper(s)Chassis: BUT (British United Traction)
Carrosserie: Verheul
Producent(en)Chassis: BUT (British United Traction, Groot-Brittannië)
Motor: EEC (English Electric Company, Groot-Brittannië)
Carrosserie: Verheul (Waddinxveen)
Gebruiker(s)Gemeente Vervoerbedrijf Arnhem (GVA), Arnhem
Nadien als museumbus ook gebruikt door Gelderse Vervoermaatschappij (GVM),
later Oostnet, Doetinchem en Connexxion, Hilversum/Arnhem

Periode gebruik

van 1949 tot en met 1972

Regio gebruikGemeente Arnhem
Opmerkingen inleidingKenteken: BE-00-64 (daarvoor: BJ-10-PS).
Oorspronkelijk kenteken: aanvankelijk geen kenteken, vanaf 1951 ZZ-00-01,
vanaf 1963: XB-07-84
BESCHRIJVING
FunctiePersonenvervoer (stadsvervoer)
TechniekMotor: elektromotor (90 kW) met 11 rijstanden
Remsysteem: luchtdruk
Capaciteit: 37 zitplaatsen
BouwwijzeStalen chassis met aparte carrosserie, bestaande uit een gelast metalen framewerk, met metalen beplating
VormGrote stadsautobus (trolleybus) met instap voor de vooras, uitstapdeur in het midden en een onder de vloer geplaatste elektrische installatie. motor. Opbouw met enigszins afgeronde vormen, volgens toenmalig standaardmodel van Verheul.
Zitplaatsen op dubbele en enkele banken, inclusief veertien zitplaatsen op langsbanken (boven de voor- en achteras).
Kleuren: donkerblauwe onderzijde en witte raampartij en dak. Grote metalen "vleugel" op de voorzijde met daarin verwerkt het GVA-embleem. Op de zijkanten de naam "Gemeente Arnhem" in gouden letters, alsmede het gemeentewapen en het rode GVA-logo.
GESCHIEDENIS
GeschiedenisDe trolleybus heeft in Nederland tot op heden maar een beperkte toepassing gevonden. In Groningen reden van 1927 tot 1965 trolleys en in Nijmegen van 1951 tot 1969. Naast deze steden (en een kortstondig proefbedrijf in Rotterdam in 1944) had verder alleen Arnhem dit type bussen. En Arnhem is dan ook de enige stad waar ze vandaag de dag nog steeds rijden. De trolleybus is kenmerkend voor de stad Arnhem en de trolleybussen dragen dan ook het opschrift "Arnhem-Trolleystad".
Al voor de Tweede Wereldoorlog waren er in Arnhem plannen voor een trolleybusbedrijf, maar deze werden pas na de oorlog werkelijkheid. De toenmalige directeur , dhr. Ir. L. van de Honert was zeer geporteerd voor de trolleybus, die hij zag als hét vervoermiddel voor de middelgrote stad. De belangrijkste aanleiding voor de komst van de trolleybus was de complete verwoesting van de tramremise en van vrijwel al het trammaterieel tijdens de oorlogshandelingen in september 1944. Voor het nieuwe trolleybedrijf bouwde Verheul in 1949/1950 een serie van 36 trolleys, de 101-136. De eerste hiervan (de 101) had in mei 1949, nog in de grijze grondverf, al proefritten gemaakt en was uiteraard van de partij bij de opening op 5 september 1949 van de eerste trolleylijn. Daarna deed hij tot volle tevredenheid vele jaren dienst, om uiteindelijk op 25 juni 1972 buiten dienst te worden gesteld. Hoewel ook de SVA zich toen al wilde inzetten om de 101 te redden van de sloop, kwam de trolley terecht bij een aparte groep liefhebbers. Plannen om de bus onder te brengen bij een trolleybusmuseum in Engeland liepen op niets uit en ruim tien jaar stond de 101 onder dekzeilen in de tuin van een particulier. In 1982 ontstond bij een groep personeelsleden van het Arnhemse vervoerbedrijf (GVA) het plan om trolley 101 geheel te restaureren en weer rijvaardig te maken. Met heel veel steun van het GVA lukte dit en in mei 1984 kon een fraaie gerestaureerde 101 weer zijn eerste ritten maken. Sinds die tijd wordt de trolley bij speciale gelegenheden ingezet op het Arnhemse trolleynet.
ILLUSTRATIES
Additioneel beeld 1
GVA 115 in 1949 (Foto Jan Voerman)
Additioneel beeld 2Niet ingevoerd
MEER INFORMATIE
Informatie bij/viaStichting Veteraan Autobussen
Bronnen* M. Wallast: Autobussen in Nederland (Rijswijk, 1987)
* R.K. de Jong (e.a.): Van omnibus tot trolleybus: 125 jaar openbaar vervoer in Arnhem (Leiden, 1964)
* De Nederlandse streekvervoerbedrijven met hun tramwegen en autobusdiensten alsmede hun toerwagenbedrijven (Amsterdam, 1956): pag. 164.
* K. Brouwer: De trolleybussen in Arnhem en Groningen (Den Haag,1950; ook verschenen in tijdschrift Streek- en stadsvervoer van februari 1950)
* J. Voerman: De ontwikkeling van het vervoerbedrijf van de gemeente Arnhem (in tijdschrift Streek- en stadsvervoer 1953 pag. 120, 129 en 4, 81) Westervoort, 1986)
* G. Aberson: 25 jaar trolley in Arnhem / 25 Years of Arnhem Trolleybuses (Reading, 1974)
* J. Buurman: Trolleys in Arnhem (Zutphen, 1986)
* P.C.G.F. van Onzen:
- Arnhem Trolleystad: beknopte geschiedenis 1945-1984 (Arnhem, 1984)
- GETA/GVA: wagenpark tram en bus 1911-1991 (Arnhem, 1991)
- De Arnhemse museumtrolleybussen (in tijdschrift "De Veteraanbus", jaargang 2001, nummer 133)
* F. Bosman:
- Langs gouden draden, t.g.v. 50 jaar Trolley in Arnhem (Arnhem, 1999)
- Tussen Arnhemse Lijnen (Bilthoven, 2009)
Externe linksStichting Veteraan Autobussen
HUIDIGE EIGENDOM
Soort eigendomCollectie bedrijf of instelling
Naam organisatieGemeente Arnhem
WAARDESTELLING
 Van dit object is nog geen culturele waarde gepubliceerd.
MCN - CIME
Sluiten en terug naar zoekresultaten NRME Home Mobiele Collectie Nederland