Nationaal Register Mobiel Erfgoed

Volvo B615 - ZABO / Tensen 46



REGISTER
Registernummer3.501.027
INLEIDING
 
 Foto: Frank van den Boogert
ObjectaanduidingVolvo B615 - ZABO / Tensen 46
Categorie/klasseAutobussen
Soort objectDieselbus
TypeStreekbus

Serie

46-47

Merk

Volvo

Model

Volvo B61597

Uitvoering (1)

ZABO

Bouwjaar1961
Ontwerper(s)Chassis: Volvo
Carrosserie: ZABO
Producent(en)Chassis: Volvo (Zweden)
Carrosserie: ZABO (Ridderkerk)
Gebruiker(s)W.C. Tensen, Soest

Periode gebruik

van 1961 tot en met 1976

Regio gebruikNoordoosten van de provincie Utrecht
Opmerkingen inleidingUB-70-00
BESCHRIJVING
FunctiePersonenvervoer (streekvervoer)
TechniekMotor: 6-cylinder dieselmotor
Versnellingsbak: handgeschakeld (vijf versnellingen)
Remsysteem: luchtdruk
Capaciteit: 41 zitplaatsen
BouwwijzeStalen chassis met aparte carrosserie, bestaande uit een metalen framewerk met metalen beplating
VormFrontstuur streekbus met motor voorin, instapdeur achter de vooras en uitstapdeur achter de achteras. Carrosserie met enigszins ronde vormen, geknikte voorruit en ouderwets aandoend front.
Zitplaatsen op twee rijen dubbele banken (en enkele op langsbank).
Kleur: donkerrood, met bedrijfsnaam en vestigingsplaats in gouden letters op de zijkanten en op de achterzijde.
GESCHIEDENIS
GeschiedenisTot 1 januari 1980 werd het busvervoer in het noordoosten van de provincie Utrecht (globaal het gebied tussen Hilversum, Amersfoort en Spakenburg, met uitlopers naar Utrecht en Nijkerk) verzorgd door de donkerrode bussen van de firma Tensen uit Soest. Dit bedrijf ontstond in 1930, toen Willem Cornelis Tensen de al jaren bestaande lijndienst tussen Baarn en Amersfoort overnam van de firma Geerestein. Naast deze stamlijn werden in de loop der jaren enkele zijlijnen rond Soest en Soestdijk in dienst genomen. In tegenstelling tot veel andere busbedrijven van beperkte omvang, slaagde Tensen er steeds in zijn zelfstandigheid te behouden. Dit streven werd bekroond in 1954/1955, met afspraken tussen Tensen en "grote broer" NBM uit Zeist. Daarbij werden de vervoersgebieden van beide ondernemingen definitief afgebakend en werd ook een gezamenlijke exploitatie ingevoerd op de verbinding Baarn - Soest - Utrecht. Verder werd de stamlijn Amersfoort - Soest - Baarn vanaf laatstgenoemde plaats doorgetrokken naar Hilversum. In 1959 nam Tensen het busbedrijf van de firma J. Dijkhuizen uit Spakenburg over. Daarmee werden de verbindingen van Spakenburg naar Amersfoort, respectievelijk Baarn en Nijkerk toegevoegd aan het lijnennet van Tensen, dat hiermee (los van allerlei kleinere aanpassingen) in feite zijn grootste omvang bereikte. Naast de exploitatie van de lijndiensten verzorgde Tensen ook altijd veel toervervoer, waarvoor vaak speciale bussen werden aangeschaft.

Het wagenpark waarmee Tensen in de beginjaren zijn buslijnen exploiteerde was gevarieerd van samenstelling, maar al spoedig kreeg men een voorkeur voor één merk. In 1937 werden de eerste Volvo's in dienst gesteld en op enkele Fords na is Tensen dit merk tot het einde toe trouw gebleven. Met regelmaat werden nieuwe bussen in dienst gesteld en werden bestaande bussen waar nodig opgeknapt of verbouwd. Ook het normale onderhoud was goed geregeld en hierdoor maakte het wagenpark altijd een verzorgde indruk. Door hun fraaie rode kleur met goudkleurige opschriften waren de bussen van Tensen een opvallende verschijning in hun vertrouwde vervoersgebied.

Ook in 1961, het jaar waarin de firma W.C. Tensen werd omgezet in een naamloze vennootschap, kwam een aantal nieuwe bussen in dienst. Dit keer zes stuks en uiteraard weer allemaal Volvo's. Vier hiervan (de nummers 44, 14, 40 en 45) hadden een opbouw van Den Oudsten uit Woerden. Deze werden aan het einde van het jaar gevolgd door twee wagens met een carrosserie van een voor Tensen nieuw bedrijf: ZABO uit Ridderkerk. Dit was het begin van een hechte relatie tussen beide bedrijven, want sindsdien waren door Tensen eigenlijk alleen maar Volvo's met een opbouw van ZABO aangeschaft. Maar terug nu naar de eerste twee ZABO's van Tensen, die de wagenparknummers 46 en 47 kregen. Deze bussen werden opgebouwd op chassis van het type B 61597, een beproefd maar conventioneel onderstel, met de (handgeschakelde) motor voorin. De carrosserie kreeg een instapdeur achter de vooras en een uitstapdeur helemaal achterin. In combinatie met de motor die zich in de bus, naast de chauffeur bevond en de vormgeving van met name het front, maakten de 46 en 47 een wat ouderwetse indruk. Vooral in vergelijking met de in die tijd gangbare "standaardbussen" van de diverse NS-dochterbedrijven, voorzien van motoren onder de vloer en veelal een semi-automatische versnellingsbak. Toch was Tensen terecht trots op het nieuwe materieel en zoals gebruikelijk werden de nieuwe bussen ingezet op de hoofdlijnen van het bedrijf. De 47 kwam te rijden op de samen met de NBM geëxploiteerde lijn 17, van Baarn via Soest naar Utrecht. Maar ook rayon Spakenburg kreeg zijn aandeel in het nieuwe materieel, want de latere SVA-museumbus 46 kwam vanuit genoemde standplaats te rijden op de Spakenburgse hoofdlijn 35 naar Amersfoort.

Zo begon een werkzaam busleven van bijna vijftien jaar. Gedurende die periode werd de bus in de goede Tensen-traditie op uitstekende wijze onderhouden. Automatisering was iets waar men toen nog niet van had gehoord en alle werkzaamheden aan de bus werden dan ook keurig met de hand bijgehouden in een werkplaatsboekje. De eerste aantekening daarin dateert van juli 1962 en betreft het monteren van twee nieuwe Vredestein voorbanden, bij kilometerstand 90.000. Daarna is de hele technische levensloop te volgen. Hieruit blijkt dat het leven van de 46 niet bijzonder enerverend is geweest. Naast het normale onderhoud, inclusief grotere zaken als een regelmatige motorrevisie, zijn er niet echt bijzondere zaken aan de orde. De aantekeningen in het werkplaatsboekje eindigen op 6 november 1973, toen (overigens niet voor de eerste keer) de frictieplaat en de synchromeshveren werden vervangen. Dat gebeurde bij kilometerstand 326.600, maar omdat uit een aantekening van 10 november 1967 blijkt dat er bij de stand 634.000 een nieuwe kilometerteller werd gemonteerd (waarbij men weer bij nul begon) had de bus er toen (in 1973 dus) ruim 960.000 kilometer op zitten. Daarna bleef de bus nog tot 1976 in dienst, al werd zijn inzet uiteraard steeds minder. In maart van genoemd jaar ging de bus voor een symbolisch bedrag over naar de SVA. Daarmee kon de stichting een bijzondere bus toevoegen aan haar collectie. Een goed voorbeeld van een frontstuur lijndienstbus en een vertegenwoordiger van één van de kleinere, maar wel degelijk belangrijke carrosseriebouwers: ZABO. Maar daarnaast ook een voorbeeld van één van de laatste kleinere streekvervoerders wiens karakteristieke wijnrode bussen (voor de detaillisten: Sikkens kleur SS 391) een begrip in hun vervoersgebied waren.
ILLUSTRATIES
Additioneel beeld 1
Gefotografeerd in Spakenburg (foto: collectie Arie ter Beek)
Additioneel beeld 2Niet ingevoerd
MEER INFORMATIE
Informatie bij/viaStichting Veteraan Autobussen
Bronnen* M. Wallast: Autobussen in Nederland (Rijswijk, 1987)
* P. Kennett: Volvo (World Trucks no. 7, Cambridge, 1979)
* C. Olsson: Volvo-Busse seit 1928 (Stuttgart, 2003)
* Stichting Oud Ridderkerk: ZABO, van autobusdienst tot carrosseriefabriek (Ridderkerk, 2008)
* C.J. de Koning:
- 1930-1970 - Veertig jaar Tensen (in tijdschrift "Autobuskroniek", jaargang 1970, pag. 33/40/42/45/52)
- 1945-1955: Tien ontwikkelingsjaren bij Tensen-Soest (in tijdschrift "Autobuskroniek", jaargang 1991, pag. 141)
* D. van der Goot: Herinneringen aan vervoerbedrijf W.C. Tensen (op website: http://www.openbaarvervoerinboskoop.nl/busgeschiedenis/tensen/)
* Beschrijving in "De Veteraanbus" (mededelingenblad van de SVA), nrs. 116 en 156.
Externe linksStichting Veteraan Autobussen

Geschiedenis Tensen (op Openbaar Vervoer in Boskoop)
HUIDIGE EIGENDOM
Soort eigendomBehoudsorganisatie
Naam organisatieStichting Veteraan Autobussen (SVA)
WAARDESTELLING
Cultuurhistorische waarde
StatusB
MotivatieCulturele biografie

Historische context
De Tensen 46 is een vertegenwoordiger van de bussen van een wat kleinere particuliere onderneming: de firma Tensen die tot 1 januari 1980 het vervoer verzorgde in het gebied tussen Bunschoten, Nijkerk, Amersfoort, Soest en Hilversum met een uitloper naar Utrecht. De firma Tensen bezat in haar vervoersgebied een goede naam en onderhield haar materieel zorgvuldig.

Type
De bus is van een conventioneel ontwerp met de motor voorin, handgeschakelde versnellingsbak en instap achter de vooras. Dit concept was in feite bij de aanschaf al verouderd. Daarmee is deze wagen een van de laatste van dit concept.

Object
Het object heeft waarschijnlijk op alle lijnen van de firma Tensen dienstgedaan, eerst op de belangrijkere lijnen, later op de minder belangrijke.

Object als erfgoed
De 46 is de enige overgebleven Tensen bus en is daarmee een representant van de kleinere, particuliere streekvervoerder.

Representatiewaarde

Schakelwaarde
De Tensen 46 is met zijn handgeschakelde versnellingsbak en voorin staande motor een schakel naar de definitieve overgang op concepten met de motor onder de vloer of achterin, instap voor de vooras en (semi-) automatische versnellingsbak.

IJkwaarde
Tensen bezat twee bussen van dit type waarvan het concept op zijn eind liep. Het voertuig heeft daarmee geen bijzondere ijkwaarde.

Symboolwaarde
Het voertuig staat symbool voor de kleinere particuliere streekvervoerder en de wat andere keuzes die in deze sector werden gemaakt.

Zeldzaamheid

De Tensen 46 is de enige overgebleven Tensen bus; ook van enkele andere kleinere particuliere streekvervoerbedrijven zijn nog bussen bewaard gebleven. De 46 is daarmee tamelijk zeldzaam.

Staat van het object

Het object bevindt zich niet meer in een staat zoals die bij Tensen gebruikelijk was, restauratie en onderhoud zijn nodig om weer tot een goed presentabel museumstuk te komen (stand 2010).

Ensemblewaarde

Niet van toepassing.

Presentatiepotentieel

Het presentatiepotentieel als vertegenwoordiger van de kleinere particuliere streekvervoerder en het, van de nu gangbare bussen afwijkende, concept is vrij hoog.

Cultuurhistorische waarde

Het object, afkomstig uit een serie van twee, is zeker niet beeldbepalend geweest voor de vervoermiddelen van het streekvervoer, maar wel voor het bestaan van kleinere ondernemingen met hun soms afwijkende keuzes. De Tensen 46 kan daarom niet met de hoogste classificatie worden gewaardeerd, maar komt wel boven de laagste uit.
Waardering doorCommissie
Opmerkingen
Authenticiteit
Status
Motivatie
Waardering doorCommissie
Opmerkingen
MCN - CIME
Sluiten en terug naar zoekresultaten NRME Home Mobiele Collectie Nederland