Nationaal Register Mobiel Erfgoed

Den_Oudsten_B79_/_GVA_158



REGISTER
Registernummer3.501.048
INLEIDING
 
 Foto: Frank van den Boogert
ObjectaanduidingDen Oudsten B79 / GVA 158
Categorie/klasseAutobussen
Soort objectElektrische bus (trolleybus)
TypeStadsbus

Serie

131-171

Merk

Den Oudsten

Model

Den Oudsten B79T-KM560-Kiepe

Uitvoering (1)

Den Oudsten

Bouwjaar1984
Ontwerper(s)Chassis: Den Oudsten (Woerden)
Carrosserie: Den Oudsten (Woerden)
Producent(en)Chassis: Den Oudsten (Woerden)
Motor: Garbe, Lahmeyer & Co (Duitsland)
Elektrische installatie: Kiepe (Duitsland)
Carrosserie: Den Oudsten (Woerden)
Gebruiker(s)Gemeente Vervoerbedrijf Arnhem (GVA), Arnhem
Nadien Gelderse Vervoermaatschappij (GVM), later Oostnet, Doetinchem en Connexxion, Hilversum/Arnhem

Periode gebruik

van 1984 tot en met 2002

Regio gebruikGemeente Arnhem
Opmerkingen inleidingKenteken: BJ-03-YG
BESCHRIJVING
FunctiePersonenvervoer (stadsvervoer)
TechniekMotor: elektromotor (124 kW) met 17 rijstanden
Remsysteem: elektrisch
Capaciteit: 34 zitplaatsen
BouwwijzeSemi-zelfdragende (meedragende) carrosserie op een licht onderstel; metalen framewerk met polyester beplating.
VormGrote stadsautobus (trolleybus) met instap voor de vooras, uitstapdeur achter de achteras en een onder de vloer geplaatste elektrische installatie. motor. Opbouw met strakke en hoekige vormen, volgens het toenmalige nieuw ontwikkelde model van Den Oudsten (de "B7900").
Zitplaatsen op dubbele (links) en enkele banken (rechts); boven de wielkasten in dos-à;-dos opstelling; bekleding van bruin kunstleer..
Kleuren: lichtblauwe zijkant en raampartij, met donkerblauwe onderzijde en deuren en wit dak. Modern groot GVA-logo en gestileerd gemeentewapen in wit op de zijkant.
Opmerkingen beschrijvingAls eerste trolleys in Arnhem werd de serie 131-171 voorzien van een noodaggregaat (bestaande uit een VW-motor en een generator), waarmee met ca. 20 à; 30 km per uur gereden kon worden, zonder gebruik te maken van de bovenleiding.
GESCHIEDENIS
GeschiedenisDe trolleybus heeft in Nederland tot op heden maar een beperkte toepassing gevonden. In Groningen reden van 1927 tot 1965 trolleys en in Nijmegen van 1951 tot 1969. Naast deze steden (en een kortstondig proefbedrijf in Rotterdam in 1944) had verder alleen Arnhem dit type bussen. En Arnhem is dan ook de enige stad waar ze vandaag de dag nog steeds rijden. De trolleybus is kenmerkend voor de stad Arnhem en de trolleybussen dragen dan ook het opschrift "Arnhem-Trolleystad".

Al voor de Tweede Wereldoorlog waren er in Arnhem plannen voor een trolleybusbedrijf, maar deze werden pas na de oorlog werkelijkheid. De toenmalige directeur, dhr. Ir. L. van de Honert was zeer geporteerd voor de trolleybus, die hij zag als hét vervoermiddel voor de middelgrote stad. De belangrijkste aanleiding voor de komst van de trolleybus was de complete verwoesting van de tramremise en van vrijwel al het trammaterieel tijdens de oorlogshandelingen in september 1944 Voor het nieuwe trolleybedrijf bouwde Verheul in 1949/1950 een eerste serie van 36 trolleys, waarna er in de jaren daarna successievelijk steeds nieuwe series in dienst werden gesteld. Eerst nog van het merk BUT en later Leylands en DAFs. Opvallend was dat het GVA daarbij doorgaans bussen kocht van het op dat moment in zwang zijn standaard streekbusmodel. Van dit zelfde model kocht men dan meestal zowel een serie trolleybussen, als een serie dieselbussen.

Deze traditie werd begin jaren tachtig voortgezet, zij het dat Arnhem toen bussen kocht van een type dat de nieuwe standaardbus had moeten worden, maar dat nooit werd. In 1979 ontwikkelde Den Oudsten, samen met DAF en de ESO (de organisatie van de verenigde streekvervoerders) een nieuw type lijndienstbus, dat de opvolger zou moeten worden van de standaard streekbus, zoals die in vele variaties al sinds het midden van de jaren zestig werd gefabriceerd. Dit nieuwe type werd de "B7900" genoemd en oorspronkelijk was het de bedoeling vier prototypes te bouwen, waarvan drie met DAF-componenten en één op basis van een Leyland-chassis. Uiteindelijk werden slechts twee prototypes gebouwd (één op een DAF MB210-chassis en de ander als integrale bus, met DAF-componenten) en deze maakten hun rondgang langs de diverse streekvervoerbedrijven. Daar bevielen ze maar matig en bovendien ontstond er een financieringsprobleem omdat het Ministerie van Verkeer en Waterstaat niet bereid was de meerprijs ten opzichte van de alom aanwezige DAF MB200 standaard streekbus te betalen. Dit betekende dan ook dat die laatstgenoemde streekbus nog tot begin 1988 werd gebouwd en dat de B7900 (behalve voor Arnhem) niet in productie kwam. Alleen in korte "midi-uitvoering" en op basis van Mercedes-componenten, werden 59 korte bussen gebouwd die waren afgeleid van de B7900. Deze werden an verschillende streekvervoerders geleverd, vooral ten behoeve van stadsdiensten. De twee prototypen (7900 en 7902) sleten tot 1995 respectievelijk 1990 hun jaren bij streekvervoerder ZWN.

De enige afnemer van de grote B7900, maar dan in stadsbusuitvoering, was het gemeentevervoerbedrijf van Arnhem, dat in 1980 een eerste (proef)serie van drie, later uitgebreid tot vier trolleys en zes dieselbussen van dit type in gebruik nam. Later werd de bestelling uitgebreid tot in totaal 41 trolleys en 28 diesels. Met de komst van de B7900's introduceerde Arnhem ook de nieuwe, lichtblauwe huisstijl. Met de komst van deze grote serie nieuwe trolleybussen en tegelijkertijd een uitbreiding van het lijnennet, liet Arnhem duidelijk zien dat zij voor de trolleybus gekozen had.

In tegenstelling tot hun soortgenoten in dieseluitvoering, die te traag en onstabiel in het rijden werden bevonden, voldeden de B7900 trolleys goed en bepaalden ze jarenlang het Arnhemse straatbeeld. Eerst met GVA-opschriften, maar vanaf 1993 onder de vlag van de Gelderse Vervoermaatschappij (GVM), die was ontstaan uit een fusie van GVA en GSM (sinds 1977 de opvolger van de GTW, toen dit bedrijf in handen kwam van het NS-concern). Bij deze fusie had Arnhem overigens wel bedongen dat de stadsbussen hun eigen blauwe kleur zouden behouden. Iets dat ook vandaag de dag nog het geval is! De GVM bestond maar kort, want door een verdere fusie (met de TET) ging deze maatschappij in 1997 op in het nieuwe Oostnet. Dit bedrijf gaf al haar bussen een viercijferig wagenparknummer (passend binnen het landelijke VSN-nummersysteem) en voor de Arnhemse trolleys betekende dit dat er een nul voor het oude nummer werd gezet. Ook Oostnet was geen lang leven beschoren, want al in 1999 verdween de naam en werd ook dit bedrijf onderdeel van Connexxion.

De komst van nieuwe Volvo, Van Hool en Berkhof trolleys betekende vanaf medio jaren negentig het einde van de B7900's. De meeste van hen vonden een tweede bestaan bij trolleybusbedrijven in het Oostblok (o.a. in Perm, Sarajevo en Rostov-na-Donu). Op 28 juni 2002 reed de 0145 als allerlaatste B7900 in de lijndienst. De 0158, die op 16 augustus 1984 in dienst kwam en op 11 juni 2002 buiten dienst werd gesteld, kreeg echter de status van museumbus en bleef in Nederland, als onderdeel van de collectie van de Stichting Veteraan Autobussen.
ILLUSTRATIES
Additioneel beeld 1
Seriegenoot 135 (foto: Frits van der Gragt)
Additioneel beeld 2Niet ingevoerd
MEER INFORMATIE
Informatie bij/viaStichting Veteraan Autobussen
Bronnen* M. Wallast:
- Autobussen in Nederland (Rijswijk, 1987)
- DAF ... van verleden tot heden ... (Hazerswoude, 1983)
- DAF trucks (Hazerswoude, 1990)
* A. Slager (red.): Den Oudsten 50 jaar (Woerden, 1976)
* P. van der Meer:
- De Gele Rijders, de standaardstreekbussen in Nederland, bouwjaar 1967-1988 (Alkmaar, 2004)
- De streekbus, een reis door Nederland; van 1987 naar 2007 (Alkmaar, 2008)
* G. Aberson: 25 jaar trolley in Arnhem / 25 Years of Arnhem Trolleybuses (Reading, 1974)
* J. Buurman: Trolleys in Arnhem (Zutphen, 1986)
* P.C.G.F. van Onzen:
- Arnhem Trolleystad: beknopte geschiedenis 1945-1984 (Arnhem, 1984)
- GETA/GVA: wagenpark tram en bus 1911-1991 (Arnhem, 1991)
- Trolleyberichten Special Arnhem: Leyland en DAF-trolleys (Arnhem, 2008)
- De Arnhemse B7900 trolleys (in tijdschrift "De Veteraanbus", jaargang 2004 nr. 143)
* F. Bosman:
- Langs gouden draden, t.g.v. 50 jaar Trolley in Arnhem (Arnhem, 1999)
- Tussen Arnhemse Lijnen (Bilthoven, 2009)
* Technische specificatie van de GVA-serie 131-134, Den Oudsten/Kiepe, type B79T-K560 (in tijdschrift "Autobuskroniek", jaargang 1980, pag. 121)
Externe linksStichting Veteraan Autobussen
HUIDIGE EIGENDOM
Soort eigendomBehoudsorganisatie
Naam organisatieStichting Veteraan Autobussen (SVA)
WAARDESTELLING
 Van dit object is nog geen culturele waarde gepubliceerd.
MCN - CIME
Sluiten en terug naar zoekresultaten NRME Home Mobiele Collectie Nederland