Nationaal Register Railmonumenten



GTA 144

INLEIDING
 
Foto: Wikimedia Commons
ObjectaanduidingGTA 144
Categorie/klasseLokale tram
Soort objectElektrisch motorrijtuig
Typeemr2 - Union
15 - 229
Bouwjaar1904
Ontwerper(s)
Producent(en)Ungarische Waggon- und Maschinen Fabrik A.G.
Gyor (Raab)
Hongarije
Gebruiker(s)Gemeentetram Amsterdam / Gemeente Vervoerbedrijf Amsterdam
Periode oorspronkelijk gebruik1904 - 1950
Regio oorspronkelijk gebruikAmsterdam
GeschiedenisHistorische context
In 1875 werd in Amsterdam door de Amsterdamsche Omnibus Maatschappij de eerste paardentramlijn in gebruik genomen. Er kamen lijnen door de belangrijkste straten van Amsterdam en alle buurten binnen de Singelgracht werden met de Dam verbonden. In het laatste kwart van de 19e eeuw groeide de stad als kool en er kwamen ook lijnen naar de toenmalige nieuwbouwwijken. Omdat de AOM zich als naar winst strevende particuliere onderneming zich vooral richtte op het rijkere deel van de bevolking en in haar lijnaanleg, dienstregeling en prijsstelling te weinig rekening wenste te houden met de behoeften van de groeiende arbeidersbevolking nam de gemeente Amsterdam per 1 januari 1900 dit particuliere bedrijf over en ging het verder als de Gemeentetram Amsterdam (GTA). Tussen 1900 en 1906 werd het gehele tramnet geëlektrificeerd; het bestond toen uit 12 elektrische tramlijnen.

Het type: de Union
Voor de exploitatie hiervan werden meer dan 200 nieuwe elektrische tramwagens aangeschaft. Zo kwam er tussen 1902 en 1905 een serie van 215 motorwagens met twee grote zijramen, met de nummers 15-229, gebouwd door drie verschillende tramfabrieken in Hongarije, Duitsland en Nederland (Werkspoor te Amsterdam). Omdat ze een elektrische installatie hadden van de Union Elektrizitäts Gesellschaft te Berlijn, kregen ze de bijnaam "Union".
Het is dé motorwagen uit de beginperiode van de elektrische tram in de hoofdstad. Ze dedeen dienst op alle tramlijnen en zijn decennialang beeldbepalend geweest. Vanwege de twee grote, karakteristieke zijramen werden ze wel ook wel "tweeramers" genoemd; dergelijke tweeramers reden in de beginperiode overigens ook in ander Nederlandse steden.
De Unions hebben het, met enkele moderniseringen, erg lang volgehouden; begin jaren 1950 werden de laatste exemplaren buiten dienst gesteld. Een enkele overleefde als werkwagen zelfs tot begin jaren 1960.

Het object: motorwagen 144
Na de buitendienststelling is de 144 door het GVB voor museumdoeleinden opzij gezet en later naar het Nederlands Spoorwegmuseum overgebracht. Het Spoorwegmuseum schonk de wagen in de jaren 1990 aan het Amsterdams Openbaar Vervoermuseum. Gerestaureerd in de gemoderniseerde uitvoering van de jaren 1930 reed deze tram mee in de optocht ter gelegenheid van het eeuwfeest van het Gemeentelijk Vervoerbedrijf 2000.
Opmerkingen inleidingElektrisch motorrijtuig GTA 144 wordt behouden in de toestand van de jaren 1930, gemoderniseerd en in de toen nieuwe huisstijl van de GTA, blauw met grijs.
BESCHRIJVING OBJECT
FunctieReizigersvervoer; lokaal vervoer
TechniekElektromotor via bovenleiding; elektrische installatie van
Bouwwijze
VormUiterlijke kenmerken: Qua vormgeving worden de Unions met name getypeerd door de twee grote zijruiten met gebogen bovenkant.
In het interieur bevinden zich langsbanken met plaats voor 20 personen.
Opmerkingen beschrijving
WAARDERING OBJECT
 Object is nog niet beoordeeld door beoordelingscommissie.
HUIDIGE EIGENDOM
Eigenaar/beheerderMuseum/instelling
CollectieTramweg Stichting
Opmerkingen eigendom
ILLUSTRATIES
Historische toestandIngevoerd
        Credits
StreeftoestandNiet ingevoerd
Opmerkingen illustraties
INFORMATIE OBJECT
Registernummer
Meer informatie bij/viawww.nl.wikipedia.org/wiki/Amsterdamse_tram

www.nl.wikipedia.org/wiki/Amsterdams_trammaterieel

www.amsterdamsetrams.nl/materieelbeschrijvingen/03materieel.htm
Opmerkingen informatie