Nationaal Register Mobiel Erfgoed

DAF_B1300_-_Smit_Appingedam/Moorman_5



REGISTER
Registernummer3.501.001
INLEIDING
 
 Foto: Frank van den Boogert
ObjectaanduidingDAF B1300 - Smit Appingedam/Moorman 5
Categorie/klasseAutobussen
Soort objectDieselbus
TypeTouringcar

Serie

N.v.t.

Merk

DAF

Model

DAF B1300P468

Uitvoering (1)

Smit-Appingedam

Bouwjaar1956
Ontwerper(s)Chassis: DAF
Motor: Perkins
Carrosserie: Smit-Appingedam
Producent(en)Chassis: DAF (Eindhoven)
Motor: Perkins (Groot-Brittannië)
Carrosserie: Smit (Appingedam)
Gebruiker(s)Firma S. Moorman & Zoon (reisbureau en touringcarbedrijf) Den Helder

Periode gebruik

van 1956 tot en met 1975

Regio gebruikGeheel Nederland
Opmerkingen inleidingKenteken: RB-99-82
BESCHRIJVING
FunctiePersonenvervoer (groeps- en toervervoer)
TechniekMotor: 6-cylinder dieselmotor (83 pk)
Versnellingsbak: handgeschakeld (vijf versnellingen; met hoge en lage stand via "two-speed" achteras)
Remsysteem: hydraulisch (luchtbekrachtigd)
Capaciteit: 37 zitplaatsen
BouwwijzeStalen chassis met aparte carrosserie, bestaande uit een metalen framewerk met metalen beplating.
VormMiddelgrote touringcar met staande motor voorin en met in- en uitstapdeur (klapdeur) achter de vooras ("frontstuurbus"). Carrosserie met voor die tijd kenmerkende ronde vormen en voorzien van panormaruiten ("bergramen"). Veel metalen strippen en chroomwerk, waarbij vooral het front sterk opvalt. Dit heeft een "fantasie-grille" bestaande uit vele bijzondere chroom-elementen.
Zitplaatsen op twee rijen dubbele banken (bestaande uit een metalen frame met kunstleren bekleding), met een enkele stoel rechts voorin en een wegklapbare enkele stoel ter hoogte van de deur.
Kleur: crème met groene onderkant en crème raampartije en dak, met blauwe kunststof panoramaruiten.
GESCHIEDENIS
GeschiedenisHistorische context

Het begrip "wederopbouw" gold in de periode na de Tweede Wereldoorlog ook in hoge mate voor het Nederlandse voertuigpark. Vrachtauto's waren vooral afkomstig uit legerdumps en deze laatste waren ook de leverancier voor de zgn. "noodbussen". De instroom van grote aantallen (reeds tijdens de oorlog bestelde) Crossley- en Scania-Vabis-bussen bracht verlichting, maar dat gold alleen voor de streekvervoerbedrijven, die onderdeel waren van het NS-concern. Particuliere busbedrijven moesten het doen met mondjesmaat toegewezen voertuigen. In 1950 kwam hierin verandering, toen de gebroeders Van Doorne, die al eerder bekend waren geworden door de bouw van aanhangers, opleggers en speciale constructies, ook begonnen met het bouwen van vrachtauto's en bussen. Dit Nederlandse product werd al snel populair en met deze fabricage van bedrijfswagens leverde DAF dan ook een belangrijke bijdrage aan de wederopbouw van ons land.

Het type

De eerste DAF-bussen waren nog gebaseerd op een lang vrachtwagenchassis, maar vanaf 1952 ontwikkelde DAF een speciaal autobusprogramma. Dit bestond uit verscheidene chassistypen, die leverbaar waren met een Hercules benzinemotor of een Perkins dieselmotor. In die tijd bouwde DAF namelijk zelf nog geen motoren. Vanaf 1955 voerde men een nieuwe type-aanduiding in. Een veel gevraagd buschassis uit het programma was de B1300, met een toelaatbare achterasdruk van 5.400 kg en geschikt voor een opbouw voor 37 personen.

Het object

Sinds ca. 1929 was de firma S. Moorman & Zoon uit Den Helder actief als busondernemer. Het wagenpark was altijd bescheiden van omvang en omvatte in de beginjaren allerlei verschillende merken. In 1954 verscheen echter de eerste DAF en dit merk zou men jarenlang trouw blijven. De tweede DAF-bus die Moorman aanschafte was er een van het type B1300, uitgevoerd met een Perkins dieselmotor. Het chassis liet Moorman opbouwen door carrosseriefabriek Smit uit het Groningse Appingedam. Smit maakte daar iets moois van: een carrosserie geheel in de stijl van die tijd, voorzien van een front met veel chroomwerk. Ook het 37-persoons interieur, dat heden ten dage erg eenvoudig overkomt, werd smaakvol uitgevoerd, in rood en crème kunstleer. De bus kreeg het wagenparknummer 5 en deed vele jaren tot grote tevredenheid dienst. Hij werd niet alleen ingezet voor allerlei vormen van groepsvervoer (voor scholen, verenigingen, werklieden, etc.) maar uiteraard vooral voor het toerwerk. Naast dagtochten en binnenlandse reizen kwam de DAF ook in het buitenland. De plakplaatjes op de ruit achter de chauffeursstoel getuigen van de vele binnen- en buitenlandse reizen die de bus destijds heeft gemaakt. Moorman was niet voor niets naast touringcarbedrijf ook reisbureau.

Het object als erfgoed

De DAF 5 bleef verhoudingsgewijs lange tijd in dienst bij Moorman, maar ook voor hem kwam een tijd van gaan. Nadat de SVA bij haar evenement in Den Helder in 1973 al kennis had gemaakt met de bus en met zijn eigenaar, schonk de heer Moorman zijn DAF in 1975 aan de SVA. Later is de bus nog verschillende keren teruggegaan naar zijn oude eigenaar, die bereid was allerlei klusjes aan de wagen te doen. Ook de SVA zelf heeft inmiddels heel wat werk aan de bus verricht. Zo werden de instapbak en een wielkast geheel vervangen, werd het front opnieuw verchroomd en zijn in- en exterieur onder handen genomen. Deze DAF-toerwagen, die voor velen de sfeer van schoolreisjes en dagtochten doet herleven, heeft bij veel gelegenheden acte de presence gegeven. In 1976 werd zels de reis naar Groot-Brittannië ondernomen, om daar deel te nemen aan één van de vele rallys met historische bussen en andere voertuigen.
ILLUSTRATIES
Additioneel beeld 1
Foto: A. Veenstra
Additioneel beeld 2Niet ingevoerd
MEER INFORMATIE
Informatie bij/viaStichting Veteraan Autobussen
Bronnen* M. Wallast:
- Autobussen in Nederland (Rijswijk, 1987)
- DAF ... van verleden tot heden ... (Hazerswoude, 1983)
- DAF trucks (Hazerswoude, 1990)
* "Bezoek aan carrosseriefabriek Smit" (artikel in tijdschrift Streek- en Stadsvervoer 1950, pag. 123);
* Beschrijving in "De Veteraanbus" (mededelingenblad van de SVA), nr. 66.
Externe linksStichting Veteraan Autobussen
HUIDIGE EIGENDOM
Soort eigendomBehoudsorganisatie
Naam organisatieStichting Veteraan Autobussen (SVA)
WAARDESTELLING
Cultuurhistorische waarde
StatusA
MotivatieCulturele biografie

Historische context
De historische context biedt verschillende elementen die voor de waardering van de Moorman 5 van belang zijn:
- tijdens de "wederopbouwperiode" werd t.a.v. beschikbare bussen in alle opzichten voorrang gegeven aan het openbaar vervoer. Bedrijven die besloten vervoer verrichtten kwamen dus nauwelijks aan de bak.
- het object is een van de weinig bewaard gebleven toerwagens die werden gebouwd op een door DAF ontwikkeld autobuschassis uit de beginperiode van de fabricage van autobuschassis door dit bedrijf.
- de bus dateert uit een periode dat er in ons land nog verschillende grotere en kleinere carrosseriebedrijven bestonden, waarvan de meeste inmiddels historie zijn. Smit te Appingedam was één van hen.

Type
Het type is van belang omdat het één van de vele varianten/voorlopers was van grote series bussen die op dit type DAF-chassis en zijn soortgenoten, die in zwaarteklasse varieerden, werden gebouwd.

Object
Van de combinatie van opdrachtgever, Moorman -als touringcarbedrijf en reisbureau- en carrosseriebouwer Smit Appingedam is alleen dit object bewaard gebleven.

Object als erfgoed
Na een relatief lange gebruiksperiode werd de bus door de eigenaar - de heer Moorman - in 1975 geschonken aan de SVA.

Representatiewaarde

Schakelwaarde
De bus heeft schakelwaarde omdat dit door DAF op de markt gebrachte autobuschassis van grote betekenis is geweest in de ontwikkeling en bouw van bussen.

IJkwaarde
Het object staat model voor en is een representant van grote series tourwagens die op dit chassis en op het chassis B 1500 zijn gebouwd.

Symboolwaarde
Dit type bus staat symbool voor de overgang naar normale tijden na het afsluiten van de opbouwperiode na de oorlog. Niet langer gaven de beschikbare middelen de doorslag, maar werd het ontwerp gedicteerd door wat men wilde hebben. Dat was niet alleen het geval in het openbaar vervoer in stad en streek maar ook in de toursector. De symboolwaarde wordt versterkt door dat het hier gaat om een bus, gebouwd op één van de eerste generaties autobuschassis ontworpen en geproduceerd door DAF. Zoals blijkt uit de vraag naar het huren van deze wagen staat de Moorman 5 voor velen, zeker voor de wat oudere generatie, model voor de touringcar "van vroeger".

Zeldzaamheid

De Moorman 5 is zeldzaam, er bestaat nog maar een beperkt aantal touringcars uit deze periode. De wagen is de enig bewaard gebleven bus van dit type gebouwd door Smit.

Staat van het object

Het object bevindt zich in goede staat en is rijvaardig.

Ensemblewaarde

Niet van toepassing.

Presentatiepotentieel

Het presentatiepotentieel is groot doordat de wagen, met zijn imponerend chroomwerk, een typische vertegenwoordiger van zijn tijd is en omdat hij zeldzaam is.

Cultuurhistorische waarde
Het object krijgt een A-status door een belangrijke ijk- en schakelwaarde en door zijn zeldzaamheid.
Waardering doorCommissie
Opmerkingen
Authenticiteit
Status
Motivatie
Waardering doorCommissie
Opmerkingen
MCN - CIME
Sluiten en terug naar zoekresultaten NRME Home Mobiele Collectie Nederland